الرژی
آلرژی
برخي از مردم از لحاظ ژنتيكي استعداد ابتلا به اين عارضه را دارند (يكي از والدين يا هر دو آنها دچار آلرژي هستند) و برخي نيز تنها در واكنش به محيط دچار آن مي شوند.
يك نظريه موسوم به فرضيه نظافت اين طور عنوان مي‌كند كه آلرژي‌ها بهايي است كه در ازاي حفظ خود و كودكانمان، در برابر ميكروب‌هاي بيماري‌زا با استفاده از مواد پاك‌كننده و آنتي‌بيوتيك مي‌پردازيم.
نكته اين است كه عدم مواجهه با آلودگي‌ها، گرد و غبار و برخي عفونت‌هاي ساليان نخست كودكي، بعدها دستگاه ايمني را در برابر اين عوامل دچار حساسيت بيش از اندازه مي‌كند.
به عنوان مثال،در تحقيقات صورت گرفته در اروپا متوجه اين نكته شده‌اند كه كودكاني كه در تماس مرتب با حيوانات و اصطبل‌ها هستند، كمتر از كودكاني كه در روستا و مزارع زندگي نمي‌كنند، دچار تب يونجه مي‌شوند.
از سوي ديگر، مواجهه مكرر با برخي آلرژي‌ها، مثل همين مايت‌هاي موجود در گرد و غبار ممكن است فرزندان پدر و مادر‌هاي مبتلا به آلرژي را گرفتار آلرژي كند.
● عوامل حساسيت‌زاي متداول
ماده‌اي كه موجب رينيت آلرژيك در يك فرد مي‌شود، ممكن است هيچ اثري در ديگري نداشته باشد. برخي از مواد حساسيت‌زاتر از ديگران هستند.
▪ گرده هاي گل: اين سلول‌هاي بسيار كوچك که در توليدمثل گياهان گلدار نقش دارند، سوار بر نسيم‌هاي بهاري مستقيماً وارد بيني، گلو و چشم‌ها مي‌شوند.
فصل شروع گرده افشاني گل‌ها ممكن است از فروردين يا ارديبهشت شروع شده و تا آذر ادامه يابد.
يادمان باشد كه مقصر اصلي گياهاني نيستند كه به صورت چشمگير و تماشايي گرده در هوا مي پراكنند. مشكل اصلي از گياهاني است كه گل هايشان بسيار ريز و آنقدر نامشخص هستند كه به ندرت متوجه گل دادن آنها مي‌شويم.
بيشترين گرده ها توسط درخت‌ها (توسكا، درخت زبان گنجشك، قان، سرو، نارون، افرا، توت، بلوط، صنوبر، چنار، گردو و سدر، علف‌ها (برمودا، چمن آبي فام، علف هايي كه در درخت‌زارها مي رويند، علف چاودار، علف ترش، علف شيرين و دم گربه چمني) و علف‌هاي هرز (بوته هاي خشك كه براي سوزاندن به كار مي روند، پير بهار، خاربن روسي، بشنيزه و خار غلتان) در هوا پراكنده مي‌شوند.
▪ كپك ها: كپك ها، گرچه به بدنامي گرده‌ها نيستند، ولي هاگ‌هاي آنها به همان اندازه موجب آلرژي مي‌شوند. كپك ها در محيط خانه و بيرون وجود دارند.
كپك‌هاي محيط خانه در زيرزمين‌ها، حمام ها، مرطوب كننده‌هاي هوا و قوطي‌هاي آشغال، خلاصه هر كجا كه رطوبت است رشد مي‌كنند.
كپك‌هاي بيرون از محيط منزل كه از بهار تا اول فصل يخبندان وجود دارند، نيز در شرايط نم و رطوبت رشدونمو مي‌كنند، آنها عاشق چوب‌هاي در حال فساد و تباهي، توده انباشته برگ هاي خيس و نيز محل‌هاي تهيه كود گياهي هستند باید توجه داشت كپك‌هايي كه حساسيت‌زا هستند، همان‌هايي نيستند كه خوردنشان مسموميت‌زا است
▪ مايت هاي گرد و غبار: اين خويشاوندان ميكروسكوپي عنكبوت و ساس در لابه‌لاي تار و پود پارچه‌ها، ملحفه‌ها، فرش و مبلمان زندگي مي كنند و غذايشان ذرات ريخته‌شده پوست بدن ماست. اجساد فاسد شده مايت‌هاي مرده و مدفوع شان داراي پروتئين بسيار حساسيت‌زايي هستند.
▪ حيوانات و آفات خانگي: پروتئين‌هاي موجود در بزاق حيوانات به ويژه گربه كه هنگام تميز‌كردن خودشان آن را با زبان به پوست و موهايشان مي مالند، بسيار حساسيت‌زا است.
همين طور مو و قطعات جدا و خشك شده پوست كه از بدن حيوانات خانگي در محيط خانه پراكنده مي‌شوند، نيز حساسيت‌زا هستند. ادرار موش و مدفوع سوسك نيز داراي پروتئين‌هاي حساسيت‌زا هستند.
● تشخيص رينيت آلرژيك (تب یونجه)
اگر دچار رينيت آلرژيك فصلي هستيد، اغلب مي‌توانيد تنها با ربط دادن علائم‌تان با ميزان گرده يا كپك موجود در محيط عامل سبب بيماري را پيدا كنيد
درمان رينيت آلرژيك
براي درمان رينيت آلرژيك چندين دارو وجود دارد كه از داروهاي قديمي مطمئن تر و بي‌خطرترند. اگر دچار رينيت فصلي هستيد، شروع كردن دارو پيش از شروع فصل تب يونجه از احتمال بروز عوارضي مثل عفونت‌هاي سينوس يا پر شدن گوش خواهد كاست. داروهاي مورد استفاده در درمان رينيت آلرژيك از اين قرارند:
آنتي‌هيستامين‌ها
اين داروها كه گيرنده H۱ هيستامين در بدن را مسدود مي‌کنند ، فعاليت هيستامين را مهار كرده و به اين ترتيب يك علت مهم و عمده علائم رينيت آلرژيك را بي‌اثر مي‌سازند.
اغلب نخستين دارويي هستند كه استفاده مي‌شوند، زيرا بدون نسخه پزشك مي توان آنها را از داروخانه تهيه كرد .آنتي‌هيستامين هاي قديمي خواب آلودگي مي‌آورند، ولي نسل جديدتر اين داروها (كه برخي را با نسخه و برخي ديگر را بدون نسخه مي‌توان از داروخانه تهيه كرد) ديگر اين مشكل را ندارند . علاوه بر اين به جاي چندين مرتبه در روز مي توان از اين داروها تنها يك مرتبه در روز استفاده كرد.
آنتي‌هيستامين‌ها براي رفع عطسه، آبريزش بيني و خارش و اشك‌ريزش چشم‌ها مفيدند، ولي به اندازه اسپري‌هاي بيني كورتوني روي پرخوني مخاط مجاري تنفس فوقاني موثر نيستند.
▪ ضداحتقان‌ها
اگر يكي دو روز بيني تان پر و گرفته است، ممكن است نياز به داروهاي ضداحتقان (ضدپرخوني مخاط) داشته باشيد.اشكال خوراكي و اسپري بيني اين داروها بر رشته‌هاي عصبي موجود در ديواره رگ‌ها اثر كرده، باعث تنگ شدن آنها و خشك شدن ترشحات مي‌شوند .اين داروها همچنين مي‌توانند موجب خشكي دهان، عصبي‌شدن، بي خوابي، ضربان شديد قلب، افزايش فشار خون و تحليل‌بردن پوشش مخاط دروني بيني شوند، لذا نبايد بيشتر از چند روز از آنها استفاده كرد.
▪ داروهاي كورتوني بيني
اسپري‌هاي ضدالتهاب بيني موثرترين درمان طبي رينيت آلرژيك به شمار مي‌روند. آنها به خاموش‌شدن فعاليت دستگاه ايمني در مجاري بيني كمك كرده، وضعيت آرام آن را حفظ مي‌كنند . داروهاي كورتوني بيني مي‌توانند موجب تحريك غشاهاي بيني شوند، ولي مشكلات كورتون‌هاي خوراكي، تزريقي يا تنفسي را همچون كاهش بافت استخواني و افزايش وزن ندارند .
آنتي‌لوكوترين‌ها
اين داروهاي خوراكي اثرات لوكوترين‌ها - نوعي مواد شيميايي مسبب التهاب در بدن - را مهار مي‌كنند. آنها را مي‌توان به جاي آنتي‌هيستامين‌ها تجويز كرد.
▪ تثبيت كننده‌هاي ماست‌سل‌ها
اين داروها از طريق مداخله و ممانعت در ترشح برخي مواد شيميايي از ماست‌سل‌ها) سلول‌هايي كه در مخاط راههاي هوايي قرار دارد و عوامل التهاب‌زا از خود ترشح مي‌كنند (به كاهش تورم و ترشحات كمك مي‌كنند . داروهاي مذكور بسيار مطمئن و بي خطر و در عين حال به اندازه اسپري هاي كورتوني بيني موثرند.
▪ ايمني درماني:
اغلب شامل تزريق مواد حساسيت‌زا به مقدار كم به زيرپوست نخست، هر هفته به مدت چند ماه و سپس ماهي يك بار به مدت سه تا پنج سال به هدف عادت دادن دستگاه به ماده مورد نظر است، طوري كه ديگر موجب حمله آلرژي نشود. ايمني درماني مي تواند از نياز به دارو به مقدار چشمگيري بكاهد و مانع پيشرفت رينيت آلرژيك و تبديل آن به آسم شود. استفاده از دارويي به نام اوماليزوماب (زولر) رويكرد ديگري در شيوه ايمني درماني است و آن عبارت است از خنثي كردن ايمونوگلوبين E يعني ماده اي كه واكنش حساسيتي را در بدن برمي‌انگيزد.
اداره غذا و داروي آمريکا فعلا مصرف اين دارو را براي درمان آسم تاييد کرده ولي اميدهايي نسبت به استفاده از آن در پيشگيري از رينيت آلرژيك هم وجوددارد.
منابع :
1- سایت تبیان : www.tebyan.net
2- همشهری آنلاین: www.hamshahri.org
3- وبلاگ زیست پیام یک: zistpayam.mihanblog.com
سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوي
كارشناسي تكنولوژي و گرو ههاي آموزشي متوسطه
گروه آموزشي زيست شناسي با همكاري
گروه زيست شناسي ناحيه يك مشهد
علي جلالي كندری كارشناس ارشد ميكروبيولوژي عضو گروه زيست شناسي استان خراسان رضوي دبير آموزش و پرورش ناحيه شش مشهد